Gwinea Równikowa
| República de Guinea Ecuatorial République de Guinée équatoriale Republika Gwinei Równikowej |
|||||
|
|||||
| Hymn: Caminemos pisando la senda | |||||
 |
|||||
| Język urzędowy | hiszpański, francuski, | ||||
| Język używany | hiszpański | ||||
| Stolica | Malabo | ||||
| Ustrój polityczny | republika | ||||
| Głowa państwa | prezydent Teodoro Obiang Nguema Mbasogo | ||||
| Szef rządu | premier Ignacio Milam Tang | ||||
| Powierzchnia • całkowita |
141. na świecie 28 051,46 km² |
||||
| Liczba ludności (2008) • całkowita • gęstość zaludnienia |
165. na świecie 616 459▲ 22,0 osób/km² |
||||
| Jednostka monetarna | frank CFA (XAF) | ||||
| Niepodległość | od Hiszpanii 12 października 1968 |
||||
| Strefa czasowa | UTC +1 | ||||
| Kod ISO 3166 | GQ | ||||
| Domena internetowa | .gq | ||||
| Kod samochodowy | GQ | ||||
| Kod telefoniczny | +240 | ||||
 |
|||||
| 1 Dane szacunkowe na lipiec 2008 roku, podane za CIA The World Factbook (Źródło:CIA) (ang.) | |||||
Gwinea Równikowa, Republika Gwinei Równikowej (hiszp. Guinea Ecuatorial, República de Guinea Ecuatorial) – państwo w centralnej Afryce. W czasach kolonialnych pod nazwą Gwinea Hiszpańska. Graniczy z Kamerunem i Gabonem. Kontynentalna część państwa leży na półkuli północnej, a należąca doń wyspa Pagalu na południowej[1][2][3].
Spis treści |
edytuj Geografia
Gwinea Równikowa jest podzielona na dwie części: dużą (2017 km²), wulkaniczną wyspę Bioko (za czasów kolonialnych Fernando Po) oraz Mbini (w czasach kolonialnych pod nazwą Rio Muni). Kontynentalna cześć Gwinei Równikowej – Mbini – leży w zachodniej części centralnej Afryki, wciśnięta między Kamerun i Gabon. Do Gwinei Równikowej należy też niewielka (17,5 km²) wulkaniczna wyspa w Zatoce Gwinejskiej - Pagalu (dawniej Annobón) – położona ok. 600 km na południowy zachód od wyspy Bioko. Do tego dochodzą pomniejsze przybrzeżne wyspy: Corisco (15 km²), Elobey Grande (2,27 km²), Elobey Chico (0,19 km²), Mbañe (0,30 km²) i inne.
edytuj Klimat
Obszar Gwinei Równikowej znajduje się pod wpływem klimatu równikowego wybitnie wilgotnego. Klimat ten cechuje występowanie dwóch pór deszczowych w ciągu całego roku (luty–czerwiec oraz wrzesień–grudzień). Średnia temperatura maksymalna notowana w stolicy kraju (Malabo) waha się od 31,0 °C (1993) do 33,4 °C (1998)[4]. Średnia temperatura minimalna waha się od 13,4 °C (1991) do 21,7 °C (2003). Roczna suma opadów wynosi od 1 459 mm (1994) do 2 700 mm (2002), co znajduje odzwierciedlenie w liczbie dni z opadami deszczu - od 121 do 249. Wilgotność względna minimalna wynosi od 71,8 do 74,7%, natomiast maksymalna sięga od 97,2 do 99,7%. Bliskość oceanu sprawia, że wahania temperatur w ciągu roku są niewielkie. Średnie miesięczne temperatury powietrza wynoszą ok. 26 °C. Średnie roczne ciśnienie atmosferyczne wynosi od 1 005,2 do 1 009,3 hPa.
edytuj Podział administracyjny
Gwinea Równikowa podzielona jest na 7 prowincji:
- Annobón/Pagalu (San Antonio de Palé)
- Bioko Norte (Malabo)
- Bioko Sur (Luba)
- Centro Sur (Evinayong)
- Kié-Ntem (Ebebiyín)
- Litoral (Bata)
- Wele-Nzas (Mongomo)
edytuj Historia
Pierwszymi mieszkańcami kontynentalnej części Gwinei Równikowej byli prawdopodobnie Pigmeje, których izolowane osady można znaleźć w północnej części regionu Mbini. W XVII-XIX wieku przybyli tu przedstawiciele ludów Bantu – lud Fangów. Na wyspę Bioko migrowali przedstawiciele ludu Bubi, zamieszkującego Kamerun i Mbini. Mieszkańcy Pagalu, pochodzący z Angoli, zostali sprowadzeni przez Portugalczyków.
Pierwszym Europejczykiem, który tu przybył w 1471, był portugalski odkrywca wyspy Bioko Fernão do Pó, który wybrał się tu w poszukiwaniu drogi do Indii. Nadał on wyspie nazwę Flor Formosa, czyli "piękny kwiat". Szybko jednak przyjęła się nazwa od imienia jej odkrywcy, później zhispanizowana na Fernando Po. Wyspa ta i sąsiednia Annobón (obecnie Pagalu) zostały zasiedlone przez Portugalczyków już w 1474. Zachowali kontrolę nad wyspami i wybrzeżem Gwinei aż do 1778, kiedy to na mocy traktatu z El Pardo scedowali prawo do tego obszaru Hiszpanii w zamian za terytoria w Ameryce Południowej. W latach 1827-1843 Brytyjczycy utworzyli na wyspie Bioko bazę wypadową do zwalczania handlu niewolnikami w Zatoce Gwinejskiej.
Kontynentalna część dzisiejszej Gwinei Równikowej, zwana przez Hiszpanów Rio Muni lub Hiszpańska Gwinea Kontynentalna (hiszp. Guinea Continental Española), stała się hiszpańskim protektoratem w 1885, a kolonią – w 1900. Ponadto na początku XX wieku wydzielone były dwie kolonie wyspiarskie Elobey, Annobón y Corisco oraz Fernando Póo. W 1909 zostały one połączone jako Hiszpańskie Terytoria Zatoki Gwinejskiej (Territorios Españoles del Golfo de Guinea), choć częściej używana była nazwa Gwinea Hiszpańska. Od 1935 używano podziału na część wyspiarską (Fernando Póo ze stolicą w Santa Isabel i kontynentalną (Guinea Continental ze stolicą w Bata). 1 kwietnia 1960 dwa dystrykty zmieniły swój oficjalny status kolonii na prowincje zamorskie Fernando Póo i Río Muni. W 1963 zostały ponownie połączone, by utworzyć zamorski region autonomiczny Gwinei Równikowej, która uzyskała ostatecznie niepodległość 12 października 1968.
edytuj Demografia
Gwinea Równikowa posiada ludność młodą (45% nie przekracza 15 lat) z przyrostem naturalnym ok. 42‰ i śmiertelnością 16‰. Średnia długość życia wynosi 49 lat dla mężczyzn i 53 lat dla kobiet. Tylko 4% ludności ma więcej niż 65 lat.
Wskaźnik analfabetyzmu wynosił w 1992 roku 48%, ale spadł do 20% w 1999.
Większość ludności żyje na wsi.
edytuj Etnografia
Ludność narodowa, która stanowi 99% ludności, to głównie Bantu (Fangowie) w Mbini i Bubi na Bioko. Główne grupy etniczne przedstawiają następującą strukturę: Fangowie (72% ludności, w Mbini), Bubi (15%, na Bioko), Fernandinos (na Bioko), Bisios i Ndowes w regionie kontynentalnym i Annobończycy na wyspie Annobón, jedynym terytorium kraju na południowej półkuli. Mniejszości, pochodzące główne z innych ras stanowią biali Europejczycy pochodzenia hiszpańskiego. Gwinea Równikowa sprowadziła Azjatów i Afrykanów do pracy na plantacjach kakao i kawy. Afrykanie pochodzą z Liberii, Angoli i Mozambiku, a Azjaci to głównie Chińczycy. Istnieją również wspólnoty brytyjska, francuska i niemiecka, tylko wspólnota francuska nie przyswoiła oficjalnie hiszpańskiego, jako że francuski jest drugim językiem oficjalnym.
Po uzyskaniu niepodległości tysiące Gwinejczyków wyjechało do Hiszpanii. Ok. 100 tys. Gwinejczyków wyjechało do Kamerunu, Gabonu i Nigerii z powodu dyktatury Francisca Macíasa Nguemy. Duża liczba Gwinejczyków żyje w Brazylii, krajach hispanoamerykańskich, Stanach Zjednoczonych czy we Francji.
edytuj Imiona i nazwiska
Gwinejczycy mają imię hiszpańskie i afrykańskie. Kiedy je piszą imię hiszpańskie jest pierwsze, a następnie afrykańskie oraz nazwiska ojca i matki.
edytuj Języki
Językiem oficjalnym jest hiszpański, co jest zapisane w Konstytucji. Po przystąpieniu do Wspólnoty Gospodarczej i Walutowej Afryki Centralnej (aby używać franka CFA) język francuski został również oficjalnym. Artykuł 4 Prawa Fundamentalnego Państwa stanowi, że "językami oficjalnymi Republiki Gwinei Równikowej są hiszpański i francuski. Rozpoznaje się tu także języki tubylcze (byłoby bardziej poprawne powiedzieć miejscowe) jako części składowe kultury narodowej" (Ley constitucional Nº 1/1998 z 21 stycznia): fang używany także w Kamerunie, Gabonie i Demokratycznej Republice Konga; bubi (Bioko), annobonés na wyspie Annobón, balengue w regionie kontynentalnym, ibo kreolski angielski (Pidgin English), również na Bioko.
edytuj Religia
- Katolicyzm 82,5%
- Protestantyzm 6,9%
- Animizm 2,9%
- Świadkowie Jehowy 0,9%
- Islam 0,6%
- Bahaizm 0,4%[5]
edytuj Miasta
Wyróżniają się się dwa miasta: Malabo, stolica kraju z 175,4 tys. mieszkańców (dane szacunkowe 2009[6]), położona na Bioko i Bata, miasto na obszarze kontynentalnym z 219,3 tys. mieszkańców. Pozostałe miasta to: Ebebiyín (31,83 tys.), Aconibe (14,18 tys.), Añisoc (13,66 tys.), Evinayong (8,92 tys.), Luba (8,04 tys.), Mongomo (6,98 tys.), Mengomeyén (6,7 tys.), Mikomeseng (6,31 tys.), Niefang (5,5 tys.), Cogo (5,42 tys.), Rebola (5,35 tys.), Nsok Nsomo (5,34 tys.), Bidjabidjan (4,84 tys.), Mbini (miasto) (4,69 tys.), Nsork (4,25 tys.), Ayene (3,92 tys.), San Antonio de Palé - stolica wyspy Annobón (3,82 tys.), Nkimi (3,43 tys.), Machinda (3,35 tys.), Corisco (2,93 tys.), Akurenam (2,71 tys.), Bicurga (2,4 tys.), Baney (2,32 tys.), Nsang (2,05 tys.), Bitica (1,69 tys.), Ncue (1,63 tys.), Rio Campo (1,28 tys.) i Riaba (0,85 tys.).
edytuj Gospodarka
Przed uzyskaniem niepodległości gospodarka kraju zarabiała głównie na produkcji i eksporcie kakao. W 1959 była krajem o najwyższym PKB na mieszkańca w Afryce. Odkrycie ogromnych złóż ropy naftowej w 1996 i początek jej eksploatacji przyczyniły się do potężnego wzrostu wpływów budżetowych[7]. W 2004 roku Gwinea Równikowa była trzecim największym producentem ropy naftowej w Afryce subsaharyjskiej. Leśnictwo, rolnictwo i rybołówstwo są także ważnymi elementami gospodarki. Dominuje rolnictwo nastawione na zaspokajanie potrzeb własnych. Wyniszczenie gospodarki rolnej po latach brutalnych rządów zmniejszyło wpływ rolnictwa na rozwój gospodarczy. Pomimo PKB wg.Międzynarodowego Funduszu Walutowego wynoszącego 18000 USD na osobę (37 200 wg CIA Factbook), kraj zajmuje dopiero 121. wśród 177 państw na liście Human Development Index (HDI).
edytuj Święta
| Data | Polska nazwa | Oryginalna nazwa |
| 1 stycznia | Nowy Rok | |
| 1 maja | Dzień Pracy | |
| 25 maja | Dzień OJA | |
| 3 sierpnia | Święto Sił Zbrojnych | |
| 12 października | Dzień Niepodległości | |
| 10 grudnia | Dzień Praw Człowieka | |
| 25 grudnia | Boże Narodzenie |
Świętami państwowymi w Gwinei Równikowej są także Wielki Piątek oraz Poniedziałek Wielkanocny.
edytuj Linki zewnętrzne
- Strona oficjalna Republiki Gwinei Równikowej (es)
- Strona o kulturze Gwinei Równikowej (es)
- Rafał Cezary Piechociński Strona o stolicy Gwinei Równikowej - Malabo (pl)
Przypisy
- ↑ Gimnazjalny atlas geograficzny, PPWK Warszawa – Wrocław 2000, s.48 – 52
- ↑ Przeglądowy atlas Świata, GeoCenter International Warszawa 1994, s. 64
- ↑ Encyklopedia popularna PWN, Warszawa 1982, mapa Afryki na wklejce
- ↑ Dirección General de Estadística - Equatorial Guinea
- ↑ [1]Dane statystyczne zaczerpnięto z książki Patricka Johnstona i Jasona Mandryka pt. "Operation World", oraz z innych źródeł.
- ↑ World Gazetteer - Equatorial Guinea
- ↑ Grzegorz Grzywiński: Dziś i jutro wiedza o społeczeństwie Podręcznik z ćwiczeniami dla gimnazjum Część pierwsza. Warszawa: Nowa era, 2009, s. 160. ISBN 978-83-7547-214-1.
edytuj Zobacz też
|
||||||||||||||||||||||
